2008 Sonrası Sigortalıları İlgilendiriyor: Kademeli Yaş Sınırı ve Yeni Maaş Bağlama Oranları
Ekim 2008 ve sonrasında SGK girişi olan çalışanların emeklilik yaş sınırları, prim gün sayıları ve maaş bağlama oranları baştan aşağı değişti. İşte yeni tablo.
Türkiye'de emeklilik sistemi, sigortalılık başlangıç tarihine göre üç ana döneme ayrılıyor: 1999 öncesi (EYT kapsamı), 1999-2008 arası ve 2008 sonrası. EYT yasasıyla 1999 öncesi girişlilerin sorunları büyük ölçüde çözülürken, gözler şimdi iş hayatına daha geç atılan milyonlarca çalışana çevrildi. Ekim 2008'de yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile "erken emeklilik" kavramı tamamen rafa kalktı. Piyasada dolaşan bilgi kirliliğinden uzaklaşarak, 2008 sonrası SGK'lı olanların ne zaman emekli olacağını ve neden önceki nesillere göre daha düşük bir oranda maaş alacağını teknik verilerle masaya yatırıyoruz.
2008 sonrası sigorta girişi olanlar için emeklilik kuralları nelerdir?
-
Kademeli Yaş Artışı (65 Yaş Hedefi): 2008 sonrasında işe girenler için emeklilik yaşı kadınlarda 58, erkeklerde 60 olarak başlasa da, prim gününün (7200 gün) doldurulduğu tarihe göre bu sınır kademeli olarak 65 yaşa kadar yükselmektedir.
-
Sabit 7200 Gün Kuralı: SSK'lı (4A) çalışanların emekli olabilmesi için doldurması gereken asgari prim gün sayısı 7000'den 7200 güne (20 yıl tam prim) sabitlenmiştir. Bağ-Kur (4B) ve Emekli Sandığı (4C) için bu süre 9000 gündür (25 yıl).
-
Düşen Aylık Bağlama Oranı (ABO): 1999 öncesinde %70'leri bulan maaş bağlama oranları, 2008 sonrası sistemde her tam yıl için %2 olarak belirlenmiştir. Yani 7200 gün (20 yıl) prim ödeyen bir çalışanın emekli aylığı, çalışırken aldığı ortalama brüt maaşının sadece %40'ına denk gelecektir.
Kademeli Yaş Şoku: "Tarih" Değil, "Prim Dolum" Zamanı Önemli
1999 öncesi sistemde işe girdiğiniz gün, emekli olacağınız yaşı doğrudan belirliyordu. Ancak 2008 sonrası sistemde kural tamamen değişti. Sistemin yeni anahtarı "7200 günlük primin ne zaman doldurulduğu" oldu.
Örneğin; 2009 yılında işe giren bir erkek çalışan, hiç ara vermeden çalışırsa 7200 günü 2029 yılında dolduracaktır. Bu kişi 60 yaşını bekleyerek emekli olabilir. Ancak aynı kişi işsiz kalır, primi eksik yatar ve 7200 günü 31 Aralık 2035'ten sonra doldurursa, artık 60 yaşında emekli olamaz. Primi doldurduğu yıla göre yaş sınırı 61, 62, 63 veya 65'e kadar otomatik olarak uzar.
2008 Sonrası SGK'lıların Kademeli Emeklilik Yaş Tablosu
(Aşağıdaki tablo, Ekim 2008 sonrasında sigortalı olup, 7200 prim gününü (Bağ-Kur ve Emekli Sandığı için 9000 gün) tamamladıkları tarihlere göre kadın ve erkek çalışanların tabi olacağı yeni emeklilik yaş sınırlarını göstermektedir.)
| 7200 Prim Gününün Tamamlandığı Tarih Aralığı | Kadınlarda Emeklilik Yaşı | Erkeklerde Emeklilik Yaşı |
| 01.01.2036 – 31.12.2037 Arası | 59 Yaş | 61 Yaş |
| 01.01.2038 – 31.12.2039 Arası | 60 Yaş | 62 Yaş |
| 01.01.2040 – 31.12.2041 Arası | 61 Yaş | 63 Yaş |
| 01.01.2042 – 31.12.2043 Arası | 62 Yaş | 64 Yaş |
| 01.01.2044 – 31.12.2045 Arası | 63 Yaş | 65 Yaş |
| 01.01.2046 – 31.12.2047 Arası | 64 Yaş | 65 Yaş |
| 01.01.2048 ve Sonrasında Tamamlayanlar | 65 Yaş | 65 Yaş |
Aylık Bağlama Oranındaki (ABO) Keskin Düşüş
2008 sonrası sistemin çalışanlara getirdiği asıl handikap yaş sınırı değil, hesaplama katsayısındaki düşüştür. Eski sistemde yüksek maaş almak için asgari ücret üzerinden dahi olsa "çok gün çalışmak" bir avantajdı. Günümüz sisteminde ise asgari ücret üzerinden SGK bildirimi yapılan her ay, gelecekte bağlanacak emekli maaşını reel olarak aşağı çekmektedir.
Ekim 2008 sonrası dönemde Aylık Bağlama Oranı yıllık %2 olarak fiksleşmiştir. Bir çalışan 9000 gün (25 yıl) aralıksız prim ödese dahi, elde edeceği aylık bağlama oranı maksimum %50'de kalacaktır. Bu durum, gelecekteki emeklilerin büyük bir çoğunluğunun devletin belirlediği "En Düşük (Taban) Emekli Maaşı" bandına sıkışmasına neden olacak ana yasal faktördür. Yüksek maaşla emekli olmanın tek yolu, SGK matrahının asgari ücretten değil, prime esas kazanç tavan rakamlarına yakın (gerçek maaş) üzerinden bildirilmesidir.
